Pse seksualiteti njerëzor është kaq delikat dhe njëkohësisht kompleks në perceptimin e tij? Pse njerëzit flasin dhe ende skuqen kur preket ndonjë temë seksuale apo kur trajtohet ndonjë çrregullim seksual?

Përgjigjja shtrihet në spektër të gjatë kohor, atëherë kur njerëzit primitivë e përdornin seksin si element afërsie, por më shumë si riprodhim i racës që do të dominonte fisin. Ndërkaq, në ditët e sotme kohët moderne kanë sjellë nevojën e përdorimit të këtij stimuli kaq të fuqishëm edhe si element kontrolli apo pushteti. Jo rrallëherë marrëdhënia seksuale është pararendëse e një marrëdhënieje kontrolli dhe dominimi nga njëri partner dhe nënshtrimi nga tjetri.

Cili është roli i familjes, i shkollës dhe i shoqërisë përballë edukimit të brezit të ri në aspektin seksual?

A duhet që njohuritë rreth seksit të merren në shkollë, apo duhet që familja të jetë përgjegjëse për këtë? Tradicionalisht edukata seksuale nuk është ofruar jo vetëm në shkollat shqiptare, por edhe në ato perëndimore. Në studime të viteve '40 sugjerohej se të rinjtë i merrnin informacionet rreth seksit nëpërmjet prindërve fillimisht dhe më pas nga shokët, por në formë të kamufluar dhe shpeshherë dezinformuese. Në vitet 70 ndryshuan rezultatet. Tani format e informimit ishin shokët, librat dhe në fund prindërit (mamatë për vajzat). Në fakt, mua personalisht çështjet që lidhen me seksualitetin dhe sidomos me mungesën e informacionit rreth këtij aspekti të jetës njerëzore më kujtojnë një bisedë timen me mësuesen e biologjisë të klasës së tetë. Meqë ne të dyja kemi ruajtur lidhjet bashkë dhe meqë unë pëlqej të flas për probleme rinore të kësaj natyre, ajo më tregon se si një nxënësja e saj dikur nga vitet 1990-1991, shumë e shqetësuar dhe duke qarë, i ishte afruar një ditë duke i thënë se ishte shtatzënë. Kur mësuesja e kishte pyetur sa kohë kish që e dinte, ajo i ishte përgjigjur: “…që mbrëmë”. E çuditur, e pyet më tej se çfarë kishte ndodhur, por përgjigjja pasuese ishte: “Sepse ai më puthi”.

Kjo vajza ishte 14 vjeç dhe megjithëse mund të jetë një rast i rrallë që të ndodhë një gjë e tillë në ditët e sotme, tregon për nevojën e një edukate seksuale që të fillojë që herët në shkollat tona. Këto histori mund të vazhdojnë edhe më tej, kur një vajzë 15-vjeçare doli nga deti, ku po notonte, shumë e shqetësuar duke iu qarë një shoqeje të saj se a kishte mundësi të ngelte shtatzënë pasi afër saj, kur ajo po notonte në det, po puthej një çift?!

Pyetja se cilat çështje duhen përfshirë në edukatën seksuale mbetet gjithmonë kontradiktore. Marrëdhënia paramartesore dhe format e kontracepsionit, sëmundjet seksualisht të transmetueshme mbeten temat kyçe gjithsesi.

Çfarë duhet të trajtohet në këtë lëndë në shkollat publike dhe në cilën klasë duhet të fillojë trajtimi i këtyre çështjeve, është për t'u diskutuar . Një gjë është e qartë: nxënësit kanë nevojë për fakte dhe këto fakte i duan tani. Kjo nevojë ndihet në disa gjimnaze të Tiranës, ku nxënësit megjithëse kanë marrë disa njohuri në klasë të 8-të, e ndiejnë veten të painformuar sepse kjo lëndë asnjëherë nuk është bërë me seriozitetin e duhur dhe në disa raste është ofruar nga mësues që ndiheshin të kompleksuar kur u ofronin fëmijëve këtë informacion. Nga shumë takime të punonjësve socialë në disa gjimnaze të Tiranës të bie në sy uria për të diskutuar rreth këtyre çështjeve, dhe kjo është e kuptueshme pasi lidhet me zhvillimin e tyre hormonal-biologjik-social. Këta adoleshentë janë në kulmin e zhvillimit të tyre dhe krijimit të marrëdhënieve të para seksuale. Kur në familjet tona është shumë e vështirë të pranohet ky fakt, si mund të presim që prindërit të flasin me fëmijët për çështje si seksualiteti dhe çfarë përfshin ai?

Disa forma te edukimit seksual duhet te fillojne qe ne lindje!

Parashkollorët sigurisht që janë qenie seksuale dhe si pasojë janë edhe kuriozë. Eksplorimi seksual i fëmijës shpeshherë e vë prindin në panik ose përballë zgjedhjes që t'i shpjegojë seksin para se fëmija të mësojë në mënyrë konfuze nga bashkëmoshatarët. Fëmijët jo vetëm janë më mirë të informuar kur e marrin këtë informacion herët, por gjithashtu ndihen rehat të flasin me prindërit e tyre rreth këtyre çështjeve kur arrijnë moshën e adoleshencës. Prindërit që shqetësohen rreth ngacmimeve seksuale që mund t'u bëhen fëmijëve të tyre, duhet ta konsiderojnë këtë si dështim në edukimin e tyre pikërisht mbi këto tema kaq delikate.

Prandaj dhe shoqëria shqiptare është ende e papjekur në trajtimin si duhet të zhvillimit seksual të adoleshentit, sepse mbart nga e kaluara mungesën e komunikimit mes brezave për të tilla çështje, duke ia lënë përgjigjen spontanitetit dhe rritjes natyrale të individit.

Bashkëmoshatarët dhe sjelljet seksuale të rrezikshme

Adoleshenti ndodhet përballë presionit: shoqet e mia kanë të dashur, unë jo. Ato dalin me të dashurin, unë jo, ato kanë mësuar gjëra që unë nuk i di. Si pasojë e presionit edhe të familjes, në disa raste adoleshenti përfshihet në sjellje seksuale me të njëjtin seks. Mëson format e para të seksit me një bashkëmoshatar të të njëjtit seks. Në këtë mënyrë ruan edhe paraqitjen e jashtme përballë prindërve. Arsyet janë edhe të tjera, por ne po merremi vetëm me faktin se shpeshherë presioni i tepërt për të mos lejuar adoleshentin të ketë një shok apo shoqe çon në eksperimentimin e homoseksualitetit. Një gjë dihet me siguri, të gjithë homoseksualët lindin nga prindër heteroseksualë, por gjatë rrugës mësojnë rastësisht edhe variacionet seksuale.

Në fakt, sot ka ndryshuar perceptimi i të riut mbi virgjërinë. Ajo që dikur konsiderohej tabu, sot po e humbet rëndësinë e saj. Të rinjtë po fillojnë të ndryshojnë qëndrim, po liberalizojnë marrëdhëniet e tyre. Virgjërisë njëherë e përgjithmonë po i kalon koha, duke hequr dhe ndjenjën e pronësisë që fitonte mashkulli ndaj femrës së virgjër. Tani ky koncept po zëvendësohet me individualitetin dhe respektimin e njeriut dhe jo eksperiencës seksuale, e cila është tepër personale.

Perceptimi i adoleshentit rreth seksualitetit të tij, ngjarja më e rëndësishme në jetë.

“…Unë mendoj se s'do me jepet rasti të provoj shumë gjëra të bukura në jetë. Ana është e tillë, e bukur, e zgjuar, të gjithë shokët e mi e pëlqejnë, kurse ajo duket se më pëlqen mua. Edhe mbrëmë në disko ajo sikur më shikonte me nënkuptim. Ku i dihet mbase i kam lënë përshtypje meqë vajzat e klasës sime më mbajnë si çunin më xhentil. Çudi, unë mendoja se ajo më shihte si çun mami dhe qullash. Djemtë e mirë në mësime, kështu gjykohen nga vajzat e shkathëta si Ana. Ajo po që ishte në qendër të vëmendjes. Bjonde, e gjatë, elegante, gjithmonë e veshur me xhinse, ku në fund të kurrizit i dallohej edhe një tatuazh në formë gjarpri, a ku ta di unë. As vetë nuk e kuptoj se si më shkon në mendje që Ana mund të ketë interes për mua, atë edhe djemtë e vitit IV e ftojnë në kafe apo disko. Po fakti që dje donte të linte një takim me mua çfarë donte të thoshte? Thjesht se i duhej mendimi im mbi literaturën që na duhet para provimit? S'e besoj të jetë vetëm kjo. Unë atë ditë kisha pyetur rreth e qark shoqet e klasës sime, megjithëse me thënë të drejtën nuk është se e kanë shumë qejf (thonë se është bjonde e lyer). Më kanë lënë të kuptoj se Anës i pëlqejnë “peshkopët e librave” sepse i duken si intelektualë. Kjo tregon që edhe unë i dukem si intelektual. Pse të mos mendoj se i kam rënë në sy? Nesër në bibliotekë po e pashë se i kam bërë përshtypje, do ta ftoj në kinema. Ku i dihet kësaj pune. Kot nuk thonë se sot në modë janë tipat intelektualë dhe jo muskulozët që lyejnë trupin me vaj në plazh!”

NË PERËNDIM NJERËZIT MËSOHEN SE SI TË PRINDËROJNË, NË SHQIPËRI I MËSON JETA!

Prof. Theodhori Karaj, psikolog
Dihet që në adoleshencë zhvillimi i njeriut përcaktohet nga zhvillimi hormonal. Unë shpeshherë, edhe kur bëj shaka me studentët e mi, them: “Se po ta shposh adoleshentin, nxjerr më shumë hormone sesa gjak”.

Është kulmi i hormoneve mashkullore dhe femërore, adoleshenti është në gjendje të riprodhojë. Pra, në një moshë të caktuar 12-13 vjeç një vajzë është në gjendje të riprodhojë, ka menstruacionet e para, ndërkohë djemtë përjetojnë ejakulacionin e parë. Problemi është se për herë të parë adoleshenti e kthen vëmendjen drejt seksit të kundërt. Pjekurinë seksuale e ka pasur që më parë, por tani kërkon kënaqësinë seksuale. Vëmë re një ndryshim fizik dhe biologjik që në krahasim me rritjen sociale është më i madh. Pra, është normale që në eksperimentimin e këtij potenciali të madh seksual adoleshenti të bjerë në gabime. Zakonisht, përvojat e para seksuale janë traumatike. Në këtë moshë nevojitet komunikimi i prindërve dhe i mësuesve që shkolla të ketë edhe vlera praktike. Fatkeqësisht tema e seksit në planin personal të diskutimit është tabu. Në planin social flitet, por jo në atë personal apo privat. Në këtë pikëpamje flasin pak edhe prindërit me fëmijët e tyre. Prindërit vetë nuk janë të pajisur me informacion. Adoleshenti është i interesuar sepse ai futet në një botë të re plot me “mina”, dhe po nuk e gjeti informacionin nga prindërit, do ta gjejë tek moshatarët. Kjo ka anën e vet të mirë, por jo gjithmonë informacioni nga moshatarët është më i saktë. Sepse disa herë ai bazohet në eksperiencat personale, jo në informacionet shkencore. Në këtë pikëpamje edukata seksuale duhet të përfshihet seriozisht në tekstet shkollore. Në kulturën perëndimore, me sa di unë, përfshihet që në klasën e parë. Në moshën e adoleshencës, adoleshenti e deidealizon prindin e vet, në qoftë se më parë prindi ishte figurë e padiskutueshme, tani ai prind që dinte gjithçka, nuk di asgjë. Komunikimi dobësohet sepse prindi nuk di si të sillet sepse ende e trajton adoleshentin si fëmijë.

Mosha e adoleshencës është moshë e guximshme, e mendojnë veten të pavdekshëm, prandaj aplikojnë sjellje të tilla të rrezikshme. Këto që thashë më sipër janë karakteristika universale të zhvillimit të adoleshentit. Por në ambientin tonë ia vlen të themi se mjedisi social është i painformuar ose i keqinformuar, mjedisi andej (në Perëndim) është më i angazhuar. Njerëzit atje mësojnë se si të bëhen prindër, ndërkohë këtu njerëzit mësohen vetë se si të bëhen prindër, dhe kur bëjnë gabime pastaj, e quajnë pjesë të mësimit.

Kam përshtypjen se bëhen shumë seminare sot për tema seksuale, por këto pak arrijnë të depërtojnë në bazë, në nivelin e njerëzve të thjeshtë. Vlen të diskutohet reagimi i studentëve kur flas për diçka seksuale. Ata fillojnë të qeshin apo skuqen edhe në një diskutim akademik në një orë leksioni. Në qoftë se ne nuk u flasim rreth seksualitetit tonë, edhe adoleshentet nuk do të flasin rreth seksualitetit të tyre.

Të gjendur mes adoleshencës dhe moshës së rritur, japin opinionet e tyre studentë nga Fakulteti i Shkencave Sociale.

Alditi: Eshtë shumë e vështirë të flasim me prindërit rreth këtyre çështjeve. Më mirë bisedojmë me shokët sesa të hapim tema të tilla në familje. Babi edhe kur ka ndonjë skenë në televizor, merr me vrap telekomandën dhe ndërron stacionin. Aty vetëm puthje kishte në fund të fundit.

Elona: Në fakt, është mirë që ne në mënyrë që të kemi një zhvillim seksual të shëndoshë, të marrim sa më shumë informacione rreth seksualitetit, sëmundjeve seksualisht të transmetueshme, raporteve seksuale, shtatzënisë së padëshiruar e tema të tilla. Por kjo duhet bërë në bashkëpunim me prindërit, shkollën dhe gjithë shoqërinë. Në qoftë se shoqëria nuk është e ndërgjegjësuar rreth këtyre problemeve, ne kot sa flasim atëherë.

Endri: Të rinjtë e kanë shumë të nevojshme hapjen e temave të tilla delikate. Kjo sepse ne nuk e kemi traditë në familje t'i diskutojmë këto gjëra. Në qoftë se nuk i dëgjojmë sqarimet nga prindërit, atëherë do t'i marrim nga shoku, shoqja, i cili mund të ketë pasur një eksperiencë të keqe dhe ai këtë njeh, këtë na ofron edhe neve. Në klasë të tetë jo vetëm që këto çështje mezi trajtohen, sepse mësuesve iu vjen turp, nxënësit nuk e marrin seriozisht, por edhe ambienti me 50 veta e vështirëson diskutimin.

Elona: Ne duhet të mundohemi të hapim komunikimin me prindërit dhe të kërkojmë të bashkëpunojmë më shumë duke rrëzuar barrierat mes brezave. Kjo në Shqipëri tingëllon jorealiste. Prindërit herë ndihen të kërcënuar se kujtojnë se ne meqë po pyesim jemi të përfshirë në marrëdhënie seksuale, nga ana tjetër nuk dinë çfarë të na thonë, se me prindërit e tyre nuk kanë biseduar për tema të tilla.

SA E NJOHIN TE RINJTE SEKSUALITETIN E TYRE

Intervistë me Dr. Astrit Bimbashi, gjinekolog.

Sipas opinionit tuaj, sa e njohin seksualitetin e tyre të rinjtë dhe a e konsiderojnë atë të rëndësishëm?

Koncepti i seksualitetit është tepër kompleks. Prek aspektin kulturor, tradicional, zakonor, ndërsa edukata seksuale është më shumë një problem teknik dhe bazohet te politikat shëndetësore dhe sociale të zhvillimit të një shteti. Por zhvillimi i një edukate seksuale të përshtatshme nuk është pronë vetëm e teknicienëve, mjekëve, por edhe komunitetit mësimdhënës. Është e kotë të vazhdojmë të përsërisim se Shqipëria vazhdon të konsiderohet vend në tranzicion, dhe siç ekziston polarizimi në çdo fushë të jetës të shqiptarëve, ashtu ekziston edhe në sferën e seksualitetit. Në mes këtyre polarizimeve qëndron media, pornografia dhe seksualiteti që shprehet aty. Dikur, duke bërë shaka, thuhej se të parën gjë që sollën nga jashtë shtetit shqiptarët ishin videot porno. Vitet ‘80 konsiderohen si vitet më të errëta edhe për sa i takon njohjes së seksualitetit. Por realiteti i sotëm shfaqet krejt ndryshe, ndaj është e vështirë të përballesh me të në çfarëdo pozicioni që të jemi.

Si pasojë e mosnjohjes të metodave mbrojtëse, shpesh kemi edhe shtatzëni të padëshiruara, disa përfundojnë edhe në mëmësi të parakohshme. Ç'mendim keni për këtë?

Unë kam përshtypjen se numri i vajzave që përfundojnë një shtatzëni të padëshiruar është i vogël. Kjo për dy motive: aborti është i lirë dhe ky popull nuk është aq fetar, feja nuk luan rol; e dyta, ekziston edhe një liri në bërjen e aborteve në moshë të madhe.

Pa arritur tek kjo pasojë, e cila është tragjike ndonjëherë, çfarë duhet bërë?

Unë nuk bëj pjesë tek moralistët e shoqërisë, sepse këtu kemi edhe konflikt interesash. Por në të gjitha sistemet e zhvillimit të shoqërisë thelbi mbetet morali, që është i vështirë për t'u diskutuar, aq më tepër që nuk është profesioni i teknicienëve të shëndetësisë.

Ç'mund të na thoni mbi numrin e të rinjve që drejtohen tek dyert e maternitetit? Tregon për mungesë informacioni rritja e këtij numri?

Ne nuk kemi shifra të sakta. Kjo sepse një pjesë nuk drejtohet fare tek ne, por shkon tek sistemi privat, ku ruhet privatësia. Por edhe në spital ka një rritje të numrit të vajzave që vijnë të bëjnë aborte. Megjithëse ka vite që metodat kontraceptive kanë hyrë gjerësisht në treg dhe sipas informacionit tonë numri i atyre që përdorin metodat kontraceptive sigurisht është rritur. Kjo shikohet pozitivisht. Logjika e mjekësisë moderne është kjo: unë nuk mund të luftoj faktin, unë duhet të parandaloj problemin. Unë nuk mund të ndaloj zhvillimin seksual, politikat shëndetësore mendojnë të reduktojnë problemet shëndetësore. P.sh. ne sugjerojmë përdorimin e prezervativëve nëse partnerët nuk njihen ose duan të parandalojnë shtatzëninë, kjo edhe për të shmangur sëmundjet seksualisht të transmetueshme, sidomos AIDS. Rinia duhet të mësojë të informohet mbi atë që ka në dispozicion. Neve na mungon informacioni, i cili duhet të jetë falas dhe të kanalizohet aty ku duhet.